Zdjęcie pantomograficzne jest kluczowym narzędziem diagnostycznym w stomatologii, umożliwiającym holistyczne podejście do oceny stanu jamy ustnej. Poniższy artykuł pozwoli Ci zrozumieć jego zastosowania, interpretację wyników oraz znaczenie dla diagnozowania różnorodnych schorzeń stomatologicznych. Dowiesz się, dlaczego zdjęcie pantomograficzne jest niezastąpionym narzędziem w codziennej praktyce stomatologicznej oraz jakie korzyści przynosi pacjentom i lekarzom dentystom. Przeczytaj i dowiedz się wszystkich przydatnych informacji na ten temat.

Zdjęcie pantomograficzne, nazywane też panoramicznym RTG zębów, pokazuje cały układ zębowy razem z sąsiadującymi strukturami na jednym obrazie. Jest badaniem rentgenowskim, więc podlega przepisom Prawa atomowego, które wymagają, aby spodziewana korzyść diagnostyczna przeważała nad uszczerbkiem na zdrowiu, jaki ekspozycja medyczna może spowodować.

Ten artykuł pozwoli Ci się dowiedzieć:

• co to jest zdjęcie pantomograficzne i kiedy należy je wykonać,
• z jakiego powodu zdjęcia RTG są tak istotne w diagnostyce,
• czy zdjęcie pantomograficzne jest szkodliwe,
• co o wykonywaniu badań rentgenowskich mówi Prawo atomowe,
• jakie są przeciwwskazania do jego wykonania.

Czym jest zdjęcie panoramiczne zębów i kiedy należy je wykonać?

Zdjęcie pantomograficzne to specjalne cyfrowe badanie rentgenowskie, które umożliwia uzyskanie panoramicznego obrazu jamy ustnej wraz z koronami i korzeniami zębów, kośćmi żuchwy, strukturami okołozębowymi (np. stawy skroniowo-żuchwowe czy zatoki szczękowe). Zdjęcie pantomograficzne pozwala więc na dokonanie dokładnej analizy stanu zębów, okolicznych tkanek oraz kości szczęki. Co istotne, panoramiczne RTG zębów nie wymaga przygotowania i jest zupełnie bezbolesne.

Kiedy należy je wykonać:

• w przypadku próchnicy,
• przy chorobach przyzębia,
• w przypadku chorób stawów skroniowo-żuchwowych,
• przy torbielach zębopochodnych.

Co obejmuje obraz panoramiczny?

Wartość badania bierze się z jego zasięgu. Na jednym obrazie widoczne są jednocześnie korony i korzenie zębów, kości żuchwy oraz struktury okołozębowe, czyli obszary niedostępne dla oka podczas badania w gabinecie. Korona zęba jest widoczna, korzeń i otaczająca go kość już nie, a to właśnie tam rozwija się część zmian wymagających leczenia.

Co oznaczają wskazania do badania?

Wymienione wskazania łączy jedna cecha, ponieważ w każdym z nich istotna część problemu znajduje się w głębi tkanek. Przy chorobach przyzębia liczy się stan kości wokół zębów, przy dolegliwościach stawów skroniowo-żuchwowych obszar zawiasu żuchwy, a przy torbielach zębopochodnych zmiana rozwijająca się w kości.

Dlaczego zdjęcia RTG są tak istotne w diagnostyce stomatologicznej?

Zdjęcia RTG są najskuteczniejszą metodą diagnostyczną pozwalającą dokładne zobrazowanie oraz ocenę stanu zębów w stomatologii. Zdjęcia pantomograficzne pozwalają wykryć zapalenie miazgi, zapalenie przyzębia czy też próchnicę. Dzięki cyfrowemu RTG zębów specjaliści mogą zaplanować etapy leczenia oraz ocenić skuteczność zabiegów lub terapii.

Obraz służy przy tym dwa razy. Przed leczeniem porządkuje kolejność działań, ponieważ lekarz widzi wszystkie ogniska naraz, a po leczeniu pozwala sprawdzić, czy zabieg przyniósł spodziewany efekt.

Co mówi prawo o wykonywaniu zdjęć rentgenowskich?

Badania z użyciem promieniowania jonizującego reguluje w Polsce ustawa z 29 listopada 2000 r. Prawo atomowe (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1). Przepisy wiążą decyzję o wykonaniu zdjęcia z konkretnymi obowiązkami, a te spoczywają na lekarzu i na placówce, nie na pacjencie.

Na czym polega uzasadnienie ekspozycji medycznej?

Punktem wyjścia jest art. 33c ust. 1 ustawy. Brzmi on następująco: „Przeprowadzenie ekspozycji medycznej wymaga uzasadnienia. Uzasadnienie to wskazuje przewagę spodziewanych korzyści diagnostycznych lub leczniczych, w tym bezpośrednich korzyści zdrowotnych dla osoby poddanej ekspozycji medycznej oraz korzyści dla społeczeństwa, nad uszczerbkiem na zdrowiu, który ekspozycja medyczna może spowodować u osoby poddanej takiej ekspozycji lub u jej potomstwa”.

Ustawodawca mówi więc wprost o uszczerbku na zdrowiu, który ekspozycja może spowodować, i nakazuje wykazać, że korzyść diagnostyczna nad nim przeważa. Rzetelna odpowiedź na pytanie o bezpieczeństwo brzmi zatem tak, że badanie wykonuje się wtedy, gdy jest uzasadnione, a nie dlatego, że jest dla organizmu obojętne.

Ustęp 2 tego samego artykułu nakazuje wziąć pod uwagę korzyści i rodzaje ryzyka związane z alternatywnymi metodami służącymi temu samemu celowi, prowadzącymi do mniejszego narażenia albo nienarażającymi na działanie promieniowania jonizującego.

Na czym polega optymalizacja dawki?

Ochrona radiologiczna opiera się na dwóch filarach. Pierwszym jest uzasadnienie z art. 33c, drugim optymalizacja z art. 33d tej samej ustawy. Optymalizacja oznacza utrzymywanie dawki na najniższym rozsądnie osiągalnym poziomie, czyli takim, który wystarcza do uzyskania użytecznego diagnostycznie obrazu.

Czy wykonywanie zdjęć RTG jest szkodliwe?

Wokół zdjęć RTG narosło wielu mitów, a jednym z nich jest to, że zdjęcie RTG stomatologiczne są szkodliwe. Tak naprawdę, te zdjęcia są wykonywane przy użyciu znikomej dawki promieniowania, która nie stanowi zagrożenia dla zdrowia. Udając się do kliniki stomatologicznej, poinformuj jednak jeśli jesteś w ciąży.

Niska dawka nie jest jednak tym samym co dawka bez znaczenia. Prawo atomowe wymaga uzasadnienia każdej ekspozycji medycznej właśnie dlatego, że zakłada możliwy uszczerbek na zdrowiu. Badanie wykonane ze wskazań lekarskich takie uzasadnienie ma, a badanie wykonane bez wskazań pozostaje narażeniem, za którym nie stoi żadna korzyść diagnostyczna.

Jakie są przeciwwskazania do wykonania zdjęcia pantomograficznego?

Zdjęcie pantomograficzne to nic innego jak zdjęcie rentgenowskie, obowiązują więc takie same przeciwwskazania jak przy RTG. Badanie rentgenowskie wykonuje się wtedy, gdy spodziewana korzyść diagnostyczna przeważa nad uszczerbkiem na zdrowiu, jaki ekspozycja medyczna może spowodować, a takie uzasadnienie jest wymogiem ustawowym, nie kwestią uznania. Dawkę utrzymuje się przy tym na najniższym rozsądnie osiągalnym poziomie, co wynika z obowiązku optymalizacji, a lekarz bierze pod uwagę metody alternatywne prowadzące do mniejszego narażenia. Wyjątkiem jest ciąża – promieniowanie rentgenowskie może być szkodliwe dla płodu, a nawet spowodować poważne uszkodzenia. Przyszłe mamy powinny więc poinformować lekarza o swoim stanie. W tym wypadku nie warto ryzykować, bo korzyści płynące z wykonania zdjęcia pantomograficznego mogą być mniejsze niż ryzyko dla nienarodzonego dziecka. W każdym innym przypadku, gdy lekarz zaleci zdjęcie pantomograficzne, można zdecydować się na nie bez wahania.

Co ustawa mówi o pacjentkach w ciąży?

Prawo atomowe traktuje ciążę jako sytuację wymagającą osobnej uwagi. Gdy osoba poddawana ekspozycji medycznej jest w ciąży albo gdy ciąży nie można wykluczyć, przepisy nakazują zwrócić szczególną uwagę na uzasadnienie badania, wskazania medyczne oraz optymalizację, biorąc pod uwagę zarówno kobietę w ciąży, jak i nienarodzone dziecko. Ustawa wymienia w tym miejscu w szczególności medyczne procedury radiologiczne obejmujące obszar brzucha lub miednicy. Decyzja należy do lekarza, dlatego informacja o ciąży albo o jej podejrzeniu powinna paść przed badaniem.

O czym placówka informuje pacjentów?

Obowiązek informacyjny nie kończy się na rozmowie w gabinecie. Zgodnie z Prawem atomowym jednostki ochrony zdrowia udostępniają w swoich pomieszczeniach, w miejscach publicznie dostępnych, informacje o szczególnej ochronie kobiet w wieku rozrodczym, kobiet w ciąży i kobiet karmiących piersią, poddawanych ekspozycjom medycznym.

Źródła

• Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Ustawa z 29 listopada 2000 r. Prawo atomowe, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1, ogłoszony 2 stycznia 2026 – eli.gov.pl (dostęp: 25 sierpnia 2026).